Nieuwe verhalen voor een betere wereld

Verandering kan beginnen bij verhalen, die we gebruiken als bouwstenen om een kanteling te realiseren. Hoop vinden we in de onderstroom.

Eeuwenoude verhalen boeien ons nog steeds. Kijk maar naar The Odyssey van Christopher Nolan, gebaseerd op het Griekse epos van Homerus (circa 800 v.Chr.). Toch is de nood aan nieuwe verhalen groot. Een betere toekomst ontstaat immers niet vanzelf. Laat je inspireren door deze boeken.

Een nieuw verhaal

In En ze leefden nog (2026) beschrijft Mark Boode, medeoprichter van Teachers for Climate en Schrijvers voor de Toekomst, hoe we als samenleving een nieuw collectief verhaal kunnen ontwikkelen. Het boek bevat een praktische aanpak in zeven stappen, aan de hand van mythen en sprookjes. De eerste stap, Schone slaap: Een reis naar binnen, vraagt om verstilling, om bewust kijken naar “inzichten, verbanden en ideeën” die we onvoldoende zien door onze huidige manier van denken. Daarvoor heb je ook afzondering nodig, om los te komen van je dagelijkse routine.

In de laatste stap, De schat: Een betere versie van onszelf, wordt het leren leiden benadrukt: “Veel helden beginnen onervaren en onwetend aan hun avontuur. Onderweg leren ze bij. Odysseus en zijn soldaten moeten na de Trojaanse Oorlog, op hun lange reis naar huis, vele gevaarlijke wezens overwinnen. Odysseus moet zijn mannen hier doorheen loodsen. Zo ontwikkelt hij scherpzinnigheid, strategisch denken, wilskracht, eigenwaarde en overtuigingskracht.” Pak dit boek, prikkel je verbeeldingskracht en ga aan de slag met een nieuw verhaal voor jezelf én je gemeenschap. Want transformatie lukt niet zonder “een nieuw, collectief en positief verhaal”.

Rechten voor de natuur

In haar boek Rechten voor de Natuur (2023) legt Jessica den Outer, milieujurist en oprichter van de Stichting Rechten voor de Natuur, glashelder haar visie uit: “Het is logisch dat de natuur rechten heeft om te bestaan, te floreren, te gedijen en ecologische processen in stand te houden. De natuur heeft intrinsieke waarde, niet omdat ze iets voor de mens betekent of omdat ze belangrijk is voor het voortbestaan van de mens, maar omwille van zichzelf.” Jessica legt de juridische wereld op een toegankelijke manier uit en laat zien hoe het recht meer verbonden moet worden met de natuur.

Daarnaast besteedt ze ook aandacht aan belangrijke natuurrechtelijke mijlpalen. Denk aan de inzet van de Maori, die de rivier Whanganui tot rechtspersoon maakten. In 2017 werd in Nieuw-Zeeland de Te Awa Tupua Act aangenomen, waardoor de rivier en haar zijrivieren worden beschouwd als een ondeelbaar en levend geheel. De bevolking ziet de rivier als een spirituele en fysieke entiteit, die ook mensen in leven houdt. Jessica’s toekomstperspectief is hoopvol. “We staan aan de vooravond van een beweging in Nederland die niet gestopt zal kunnen worden.” Wij kunnen als burgers veel doen, zegt ze, invloed ligt niet alleen bij een gemeenteraadslid, politicus of jurist. In haar laatste hoofdstuk staan concrete stappen: van inspreken in de gemeenteraad en opruimacties als Maas Cleanup tot kunstprojecten die de stem van de natuur hoorbaar maken. Daarvoor is verbeeldingskracht nodig. Zodra een boom, rivier of zee een stem krijgt, krijgen mythen en sprookjes een nieuwe betekenis. Nog een reden waarom Jessica’s missie heel logisch is.

Volop in natuurlijkheid

Jan Rotmans, transitiewetenschapper en auteur, wordt in Kanteltijd (2026) meteen persoonlijk. Het boek begint met twee nare gebeurtenissen die zijn leven overhoop gooiden. In 2004 kreeg hij een fietsongeluk, 20 jaar later een ongeneeslijke ziekte: een agressieve, uitgezaaide vorm van prostaat kanker. Na vele, niet altijd even aangename ervaringen, zet hij nu zich in voor “een menselijkere, eenvoudigere en goedkope zorg”, zodat mensen liefdevol en zo goed mogelijk behandeld worden. In het geestelijke ziet hij een belangrijke sleutel: jezelf trainen voor rust en balans. Daarna volgen kernhoofdstukken met toepasselijke namen: boven-, onder- en binnenstroom. In Bovenstroom schetst Jan onze tijdgeest op wereldniveau, via grote trends en veranderingen die een zorgelijk beeld geven. Vervolgens bespreekt hij in Onderstroom hoopvolle tegenbewegingen, die “de kiemen vormen voor de toekomst, zoals mensen die lokaal samen voedsel verbouwen en voor elkaar zorgen.”

Misschien vormt Binnenstroom het hart van het boek, dankzij Jans eigen openhartige, spirituele reis en zijn oproep tot spiritueel activisme. “Echte verandering in de wereld begint bij je eigen innerlijke verandering”, schrijft hij. Bewustzijn speelt een wezenlijke rol bij activisme. Het hoofdstuk heeft een profetische kwaliteit. Jans toekomstdroom (‘Kompas voor een Nieuw Nederland’) wordt prachtig uitgebeeld. De grafische tekeningen tonen bijvoorbeeld een drijvende, duurzame stad in het Groene Hart en een groene oase op de Coolsingel. Het boek raakte me diep en Jans gedachtegoed blijft me bij.

Een betere wereld bouwen we niet alleen met stenen, maar ook met woorden. Denk eens na over jouw innerlijke verandering en hoe je die in een verhaal kunt gieten. Maak je geen zorgen: een goed verhaal vergt tijd en aandacht. Net zoals onze samenleving. Dus: wat is jouw verhaal?