Kalloe leest: Graven naar diepte

Politieke en economische systemen bepalen voor een groot deel hoe we leven, werken en denken. Maar wat gebeurt er als je probeert daaronder te kijken? Deze boeken helpen je graven in jezelf en in de wereld om je heen.

De maatschappij is erop gericht ons van jongs af aan te laten uitgroeien tot volwaardige burgers. Al vroeg maak je opleidingskeuzes, zodat je later met de juiste bagage en vaardigheden een beroep kunt uitoefenen. Actief deelnemen aan de maatschappij is het lonkende perspectief dat ons als kind wordt voorgehouden. In deze editie wil ik je meenemen langs boeken die een ándere blik werpen op het volwassen bestaan.

De aarde beslist

Nikki Dekker, schrijver en radiomaker, verbleef op uitnodiging van literair productiehuis Tilt een paar weken in nationaal park De Groote Peel (Limburg/Noord-Brabant). Het resultaat was Graafdier (2024), een boek op het snijvlak van essay, doeboek en geschiedvertelling. De structuur bestaat uit tijdsprongen vanuit het heden naar jaartallen in het verleden, tot wel 300 miljoen jaar terug. Door de ogen van Nikki maak je via diverse aardlagen en tijdvakken kennis met het verleden van ons land. Gaandeweg ontstaat een soort contrast: hoe verbonden voelen we ons met de natuur waar we een onderdeel van zijn? Al vroeg in het boek schrijft Nikki over haar persoonlijke worstelingen. Zelf noemt ze die liever symptomen: “onzekere contracten, gedoe met vrienden en relaties, de knagende eenzaamheid en onzekerheid.” Die symptomen veroorzaakten ziekte en een allesoverheersende spanning. Gelukkig lees je ook dat het later beter gaat.

Nikki’s ervaringen en beschrijvingen werken als een spiegel. Als lezer ga je nadenken over je leefomgeving en welke positie je inneemt in de natuur. Het boek roept ook zachtmoedigheid op: we hebben zoveel invloed op de natuur, maar tegelijkertijd ook niet. Zoals Nikki schrijft: “Uiteindelijk ligt de toekomst simpelweg niet in onze macht. We kunnen ernaartoe bewegen, proberen haar te sturen, maar op het moment dat we willen bepalen hoe een natuurgebied eruit hoort te zien, wanen we ons vele malen groter dan we zijn. De aarde beslist.”

Een wilde huisgenoot

In Een haas in huis (2025, vertaling: Nico Groen) redt de Britse schrijver en politiek adviseur Chloe Dalton een jong haasje in de omgeving van haar huis op het platteland. In eerste instantie laat ze de kwetsbare pulsterling liggen, maar op de terugweg ligt de haas nog altijd op dezelfde plek, terwijl buizerds in de lucht rondcirkelen, turend naar hun prooi. Chloe grijpt alsnog in, instinctief en nog steeds niet overtuigd van de beste oplossing, en laat de natuur niet op haar beloop.

Het verhaal speelt zich af tijdens de coronapandemie, wanneer Chloe veel tijd doorbrengt in haar huis op het platteland. Ze besluit voor de haas te gaan zorgen. Tijdens haar zoektocht leert ze veel, tot haar verbazing is er nauwelijks informatie beschikbaar over de verzorging van hazen. In scènes waarin Chloe vol verwondering de haas ziet opgroeien, komt haar zorg en verbondenheid oprecht over. Bewust geeft ze het dier geen naam, omdat ze het niet als huisdier wil zien. In een interview vertelde ze later dat de haas haar blik op haar leven veranderde. Ze voelt nu veel minder voor een heel druk bestaan waarin het werk haar leven bepaalt. Als lezer word je deelgenoot van die verschuiving. In Chloe’s woorden klinkt een grote gedrevenheid door. Haar strijd voor de hazen – en voor hun toekomst in haar land – is pas net begonnen.

Terug naar natuurlijkheid

De fundamenten (2021) van dichter/schrijver/ acteur/regisseur Ramsey Nasr bestaat uit drie essays die, zoals hij het zelf noemt, een “uitkijkpunt” in de tijd bieden. Ramsey maakt van de coronapandemie een vergrootglas om bredere maatschappelijke problemen bloot te leggen, van klimaat en ongelijkheid tot de rol van de overheid. Hij oordeelt hier scherp over: “Ons westers concept van welvaart en geluk verspreiden zal altijd ten koste gaan van onze eigen kinderen, van het klimaat, van weer andere burgers elders of van andere soorten dan wijzelf, en uiteinde lijk ten koste van dat alles tezamen.” Volgens Ramsey zou natuurlijkheid het uitgangspunt moeten worden van onze samenleving: we produceren alleen wat we nodig hebben, ondernemen draait niet uitsluitend om winst en overheden zetten zich in voor leefbaarheid en duurzaamheid. De essays werken verankerend, ze laten zien dat in iedere crisis een keerpunt schuilt waarop je voor een fundamenteel andere koers kunt kiezen. Ramseys woorden zijn wonderschoon, maar zijn boodschap is zeer zorgelijk.

Het aanbod aan rationele kennis, zoals in informatieve boeken, vind ik vaak overweldigend. Ook lijkt het me niet verstandig om de sluizen van digitale nieuwsstromen helemaal open te zetten. Juist naast onze drukke levens zijn andere bronnen nodig, die ons in verbinding houden met onszelf, de natuur en onze medemens. Het zijn van een graafdier met je eigen verwondering als kompas, spreekt me enorm aan. Eigenlijk is het heel simpel: door ons beter te realiseren wie we zijn, inclusief onze verbondenheid met de natuur, mensen en dieren om ons heen, stappen we vanzelf in een betere toekomst voor ons allemaal.