Vegan vastenmaaltijd

De ramadan staat in het teken van vasten en soberheid, bij de iftar hoort gastvrijheid. En vaak ook vlees. Dat kan anders, bleek tijdens een drukbezochte Haagse iftar. Hoe groen kan halal zijn? “En zullen we op de dag des oordeels bevraagd worden op onze CO2-uitstoot?”

In een voormalig bedrijfspand tussen lage flats en een kinderdagverblijf in de Haagse wijk Escamp zetelt de islamitische dialoogorganisatie Seva. De zon is bijna onder, het moment waar veel moslims tijdens de ramadan naar uitkijken: de iftar, oftewel de avondmaaltijd waarmee het vasten wordt gebroken. Deze keer bij Seva in een bijzondere variant: volledig veganistisch.

“Elk jaar organiseren we een dialoog-iftar”, vertelt Semahat Kulcu. in het dagelijks leven psychiater en als vrijwilliger een van de drijvende krachten achter Seva. “Ik heb al lange tijd contact met Waltraut Stroh van Geloven in Groen, een platform van groene kerken in Den Haag. Zij stelde voor om een groene iftar te organiseren en stil te staan bij de natuur in de islam.” “Helemaal plantaardig natuurlijk”, zegt Waltraut, die zelf als nagerecht brownies en chocolademousse maakte. De rest van de maaltijd is bereid door vrijwilligers van Seva. “Het handige van veganistisch eten is, is dat ik niet hoef te vragen of het halal is”, zegt Semahat. Over belangstelling voor de iftar-maaltijd heeft ze niet te klagen: “Er staan ruim 100 mensen op de gastenlijst, ik heb 30 mensen moeten teleurstellen.”

Humus en dadels

Jongeren in witte hesjes van de islamitische ontwikkelingsorganisatie Time to Help dekken de tafels en wijzen gasten hun plek. Op de tafels staan alvast schaaltjes met salade, humus, chi-köfte (gemaakt van bulgur) en dadels: daarmee zou de profeet Mohammed het vasten traditiegetrouw hebben gebroken. Ter verwelkoming wijst Semahat de eters op het Iftar-mee-programma, waarvoor iedereen ongeacht levensbeschouwing zich kan opgeven.“Dan ga je ergens thuis bij een iftar-kok eten, die dan van tevoren niet weet wie hij of zij als gast kan verwachten.” Heel leuk, weet ze uit eigen ervaring. Een imam reciteert een tekst in het Arabisch, afgesloten met ‘Eet smakelijk’. We krijgen eerst linzensoep en als hoofdgerecht rijst met geroosterde groenten. “Ik denk dat de veganistische maaltijd voor sommigen even schakelen is”, zegt tafelgenoot Ömer Gürlesin. “Mensen voor iftar uitnodigen betekent gastvrij zijn, dus flink uitpakken en vaak dan juist vlees serveren.”

“Handig: veganistisch eten is altijd halal”

Na het hoofdgerecht krijgt Kamel Essabane het woord, hij doet promotieonderzoek naar de relatie tussen islamitisch onderwijs en burgerschap aan de Radboud Universiteit Nijmegen. “Natuur hoort ook bij burgerschap”, vindt hij. Voordat hij iets vertelt over de islamitische visie op natuur, legt hij via Mentimeter – een online quiz-programma – het iftar-publiek wat vragen voor. ‘Zie jij een directe relatie tussen zorg voor natuur en sociale rechtvaardigheid?’ Een overweldigende meerderheid kiest voor ‘Ja, onlosmakelijk verbonden’. Over de vraag ‘Zullen we op de dag des oordeels bevraagd worden op onze CO₂-uitstoot en ecologische voetafdruk’, zijn de meningen verdeeld en datzelfde geldt voor het antwoord op de vraag waar ramadan voor staat. De meeste stemmen gaan naar ‘Soberheid en zo min mogelijk consumeren’ maar ‘Vrijgevigheid en gulheid met een overvloed aan eten’ scoren ook goed.

Verstoor niet de balans

Kamel vertelt dat in de islam God zich openbaart via woorden in de Koran én via de natuur. “Woorden en natuur zijn heilig.” De ramadan is volgens hem een tijd om je te bezinnen, terug te gaan naar je kern, de menselijke natuur en je relatie met God en de schepping. “Je realiseren dat we van die schepping afhankelijk zijn en dus verbonden zijn met natuur.” Hij haalt Soera 55 uit de Koran aan: ‘Verstoor niet de balans’. “Die balans – Al Mizan – slaat op een weegschaal. Daar mag je niet mee sjoemelen: wees rechtvaardig, is in de traditionele islam de interpretatie. Maar kritische exegeten zeggen: het gaat ook om de balans met de natuur.” Er wordt onder moslims gediscussieerd over de vraag of fair trade óók integraal onderdeel van halal zouden moeten zijn, zegt Kamel.

Tot slot verwijst hij naar Al-Mizan – A Convenant for the Earth, dat islamitische geestelijken in 2024 opstelden en vergelijkbaar is met de klimaatvriendelijke encycliek Laudato Si’ van Paus Franciscus uit 2015. Volgens het Al-Mizan manifest (zie www.almizan.earth) zitten milieuvriendelijkheid en holisme in de haarvaten van de islam en vraagt de profeet Mohammed om zorgzaamheid voor elkaar, de aarde en alle levende wezens. Maar wat betekent dat in de praktijk? Een tafelgenoot die in de ouderenzorg werkt, vraagt zich af hoe ze daar de transitie naar minder dierlijke eiwitten voor elkaar krijgt. “Bewoners zijn erg gehecht aan dagelijks vlees op hun bord.” Maar dat is een kwestie van wennen, luidt de conclusie aan het eind van de discussie. Immers: “Het was vanavond heel lekker.”