De chocoladeletters liggen weer in de winkel. Stellages gepimpte pepernoten schreeuwen om onze aandacht. De verzeezoutisering van de samenleving blijkt een feit. Probeer nog maar eens échte chocola te vinden. Van red velvet tot pistachecrème, van baklava tot marshmallows, van pretzels tot cheesecake en van yuzu tot zeewier: werkelijk alles wordt in die reep gepropt.
Chocola wordt alsmaar duurder, de repen worden steeds kleiner (krimpflatie) en er zit ook nog minder cacao in. De cacaoboter was allang vervangen door vette, ongezonde en smakeloze palmolie die vernietigend is voor taille én tropisch regenwoud. Maar het belangrijkste ingrediënt van die haast onbetaalbare reep verdwijnt nu ook. Het resultaat is mierzoete en ongezonde repen, waar je een suikerdip en gaatjes in je tanden van krijgt, terwijl regenwouden in record tempo worden omgekapt. Ondertussen heeft chocola nog lang zijn piekprijs niet behaald.
Boeren in Ghana en Ivoorkust produceren 60 tot 70 procent van alle cacao. Maar terwijl zij met enorme overschotten zitten, blijft de prijs van chocolade in de supermarkt maar stijgen. Zo hard zelfs, dat steeds meer consumenten afhaken. Economen van de Rabobank berekenden dat de chocoladeconsumptie in ons land al met 10 procent is afgenomen en de verwachting is dat deze verder zal dalen. De vraag naar chocolade neemt dus af en tóch blijven de prijzen stijgen. Daar valt toch geen chocola van te maken? Het fenomeen is zo opvallend dat economen er zelfs een term voor hebben bedacht: de cacaoparadox. De allergrootste verliezer? De West-Afrikaanse boeren die verdrinken in bergen rottende cacaobonen.
De vraag neemt af, maar de prijzen stijgen tóch
Die hoge prijsstijgingen zijn deels nog een doorberekening van de piekprijzen van 2024. Als gevolg van grillige weerextremen door de El Niño in 2023-2024 vonden er enorme misoogsten plaats. Hierdoor steeg de prijs van ruwe cacao tot het record bedrag van 12.000 Amerikaanse dollar per ton. Ter vergelijking: een ton kost nu de helft, 6.175 Amerikaanse dollar. Grote fabrikanten als Nestlé, Mars of Lindt kopen cacao echter niet per dag, maar zes tot twaalf maanden van tevoren met langetermijncontracten in. Pas als al die peperdure voorraden weg zijn, zouden de fabrikanten de prijzen van hun producten kunnen laten dalen. Maar dat gebeurt niet. Hoge brandstof-, verpakkings-, transport-, loon- en suikerprijzen drijven de prijzen juist alsmaar verder op. Daarnaast is er een nieuwe cultuur rond chocola gecreëerd; die van een luxeproduct voor de allerrijksten. Laat die laatste groep wél weer een groeiende markt zijn.
Maar er is meer. Toen de prijs van cacao opliep, begonnen hedgefondsen en grote kapitaalinvesteerders massaal op de cacaomarkt te speculeren. Daarmee dreven zij de prijzen verder op, om de markt vervolgens net zo makkelijk weer de rug toe te keren. De Afrikaanse boeren kregen hierdoor een dubbele klap. Eerst door de misoogsten en vaste prijsafspraken, waardoor zij helemaal niet van de hoge inkoopprijzen profiteerden. En nu opnieuw, omdat fabrikanten van alles bedachten om minder cacao te gebruiken. Hierdoor wilden inkopers de bonen opeens niet meer hebben.
Om de boeren te beschermen, bepaalt in landen als Ivoorkust de overheid de inkoopprijs. Door de plotselinge overschotten en kelderende wereldmarktprijzen heeft de Ivoriaanse overheid de prijs halverwege 2026 met de helft moeten verlagen. De gevolgen zijn catastrofaal. Terwijl we hier peperdure neprepen eten, lijden de boeren in West-Afrika honger. Daarbij dreigt nu het risico dat steeds meer boeren op andere gewassen overgaan, waardoor de cacaoproductie terugloopt. Per euro die we aan chocola uitgeven, gaat in veel gevallen minder dan 8 cent naar de uitgeperste boer. Zij zijn de tot slaaf gemaakten in een systeem van smaakloos chocoladegeld. Mijn advies? Koop alleen de beste pure, ecologische en eerlijke- prijs-chocola en eet die heel spaarzaam op. Eén blokje daarvan bevat meer positieve eigenschappen van theobroma – het geschenk van de goden zoals het cacaofruit eigenlijk heet – dan je in al die troep zult vinden.
Stap in deze stormachtige tijden mee aan boord van Mounir Samuels moderne ARC: Actie Respons Comité. Volg zijn wekelijkse nieuwsbrief op mounirsamuel.substack.com.
