Kalloe leest: het goede leven

Is het überhaupt mogelijk om in onze roerige tijden een goed leven te leiden? Tijdloze wijsheden kunnen helpen.

Een voordeel van mijn eigen afkomst is dat die zo breed en rijk is. De Indiase cultuur bestrijkt religie, filosofie, kunst en dans. Vanaf jonge leeftijd is onder andere Jiddu Krishnamurti bepalend geweest voor mijn eigen vrije denken. Hij bezat de gave om grote thema’s, zoals bewustzijn, tastbaar te maken. Pure reflectie van de bovenste plank! In die geest bied ik je dit keer inspiratiebronnen aan waarmee je naar binnen kunt kijken, voor een betere wereld buiten jezelf.

Stripgesprek met Socrates

In Wat is goed leven? Socrates en het belangrijkste vertelt stripmaker Barbara Stok eeictief verhaal. Barbara vraagt zich bij gebeurtenissen in de wereld vaak af: wat zou Socrates denken? Die kerngedachte vormt de insteek van haar gevarieerde stripboek. Gevarieerd omdat het verhaal geaccentueerd wordt door Barbara’s eigen gedachten: ze gaat in tekstballonnen in gesprek met Socrates en dat alles in haar aansprekende tekenstijl.

Het verhaal begint met Chairefon, die na een reis van vier dagen aankomt bij Socrates. Hij vertelt hem dat het orakel uit Delphi Socrates als wijste van het land heeft aan gewezen. De heren beginnen aan een zoektocht om te ontdekken wie het wijst is. Socrates’ leer, in de woorden van Barbara, raakte me enorm: “De beste manier om geluk te vinden is een goed innerlijk kweken en goed handelen in het dagelijks leven. Een goed innerlijk bestaat uit morele kwaliteiten: rechtvaardigheid, wijsheid, gematigdheid, moed en trouw. Zonder een goed innerlijk kan niemand echt gelukkig zijn, hoe rijk of je gezond je ook bent.” Later, als Socrates ter dood veroordeeld is en in een cel op zijn executie wacht, probeert Chairefon hem ervan te overtuigen om te ontsnappen. Maar Socrates weigert: een ontsnapping zou betekenen dat hij zich niet aan de wet houdt. “Beter onrecht lijden dan onrecht begaan”, verwoordt Socrates de essentie van zijn leer vanuit zijn cel. Geen happy end, maar wel een zuivere gedachte die de tand des tijds heeft doorstaan.

Van ik naar wij samen

David Brooks, een in Canada geboren auteur die zich in de V.S. gevestigd heeft, beschrijft in De tweede berg (2020) innerlijke bergtochten. Er zijn twee bergen die we kunnen beklimmen, zegt David. De eerste beklim je vanuit een ego-ideaal voor “succes, aanzien en plezier”. Maar wanneer mensen loskomen van ego-idealen en niet meer per se willen consumeren, ontstaat er behoefte aan een betekenisvol leven. Mensen op de tweede berg gaan een verbintenis aan met een roeping, een geloof of levensfilosofie, een partner of gezin, een gemeenschap – of een combinatie daarvan. David beschrijft zes lagen van verlangen, met als zesde laag transcendentie: “het gevoel dat we krijgen als we in overeenstemming met een ideaal leven”. Het boek eindigt met een manifest – noem het een aanklacht – tegen hyperindividualisme, waarbij we geen gemeenschap vormen. David pleit voor de waarde van relationisme, een levenswijze waarin relaties het belangrijkste zijn en we verantwoordelijkheid nemen voor onze samenleving.

Zen voor Moeder Aarde

De Vietnamese boeddhistische monnik, dichter en vredesactivist Thich Nhat Hanh overleed in alweer (!) 2022. In hetzelfde jaar kwam Met zen de planeet redden uit. Hoe heb ik dit boek, waarin Boeddhisme samenkomt met de klimaatproblematiek, over het hoofd kunnen zien? Het hoort op het nachtkastje te liggen van iedereen die zich bekommert om de wereld van morgen. Thich Nhat Hanh schetst hoe we leven in een wereld die we nauwelijks zien. We zijn nauwelijks wakker, terwijl we zoveel verschillende dingen te beleven hebben. Wakker worden doen we in de eerste plaats voor de schoonheid van de wereld, om te beseffen dat we zelf ook gemaakt zijn van “de aarde, de zon en de sterren”.

In de tweede plaats ontwaken we voor het lijden op de wereld. Om te zoeken naar manieren om de aarde en de levende wezens die in gevaar zijn, te helpen. Maar veranderingen komen van binnenuit, ze beginnen bij jezelf en je eigen geest. “Collectief ontwaken ontstaat uit individueel ontwaken.” De belangrijkste notie is misschien wel dat we, willen we het milieu beschermen, eerst goed voor onszelf moeten zorgen.

Zuster Chan Khong, Thich Nhat Hanh’s oudste kloosterleerlinge en levenslange medewerker, sluit het boek af met het nawoord Jij bent de toekomst. Ze geeft ons mee om bij verdriet, onrecht, hulpeloosheid en wanhoop als eerste terug te keren naar heel bewust in en uitademen. In haar pleidooi moeten we de rust, vrede en liefde in onszelf aanraken voordat we weer handelen en spreken. Zuster Chan Kong doet een beroep op ons om ons innerlijke evenwicht te bewaren, omdat Moeder Aarde en onze geestelijke en aardse voorouders op ons rekenen. Neem iedere stap die je zet vol liefde en vertrouwen.